Nhắc đến mùa thu Hà Nội, người ta không chỉ nhớ đến hương hoa sữa nồng nàn, cái se lạnh đầu mùa, mà còn nhớ đến một thức quà đặc biệt – cốm Làng Vòng. Thứ hạt ngọc xanh non được làm từ nếp cái hoa vàng, gói trong lá sen, buộc bằng sợi rơm vàng óng – đó chính là món quà tinh túy nhất mà đất trời ban tặng cho Hà Nội.
Lịch sử và truyền thuyết về cốm Làng Vòng
Làng Vòng (nay thuộc phường Dịch Vọng Hậu, quận Cầu Giấy) từ lâu đã nổi tiếng với nghề làm cốm truyền thống. Tương truyền, nghề cốm ở đây đã có từ hàng trăm năm trước, được truyền từ đời này sang đời khác. Người dân Làng Vòng đã nâng việc làm cốm lên thành một nghệ thuật – từ khâu chọn lúa, rang cốm, giã cốm đến gói cốm, tất cả đều đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm.
Quy trình làm cốm Làng Vòng
Để làm ra những hạt cốm xanh non, dẻo thơm, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ:
- Chọn lúa: Chỉ chọn nếp cái hoa vàng – loại nếp đặc sản của đồng bằng Bắc Bộ, hạt to tròn, dẻo thơm. Lúa phải được thu hoạch khi vừa chín tới, hạt còn ngậm sữa.
- Rang cốm: Lúa non được rang trong chảo gang với lửa nhỏ, đảo đều tay cho đến khi hạt cốm chín đều, thơm lừng.
- Giã cốm: Sau khi rang, cốm được giã trong cối đá cho đến khi tróc vỏ trấu, để lộ ra hạt cốm xanh non bên trong.
- Sàng sảy: Cốm được sàng để loại bỏ vỏ trấu, chỉ giữ lại những hạt cốm nguyên vẹn, xanh mướt.
- Gói cốm: Cốm được gói trong lá sen tươi, buộc bằng sợi rơm vàng – vừa giữ ẩm, vừa tạo hương thơm tự nhiên.
Các loại cốm và cách thưởng thức
Cốm có thể được thưởng thức theo nhiều cách khác nhau:
- Cốm non ăn tươi: Dùng trực tiếp, cảm nhận vị dẻo thơm, bùi ngậy của hạt cốm non
- Cốm với chuối tiêu: Món ăn dân dã – cốm trộn với chuối tiêu chín, thêm chút đường
- Chả cốm: Cốm kết hợp với giò sống tạo nên món chả cốm vàng ươm, giòn tan bên ngoài, dẻo thơm bên trong
- Bánh cốm: Cốm được chế biến thành vỏ bánh cốm truyền thống, bọc nhân đậu xanh dừa nạo
Cốm trong văn hóa Hà Nội
Với người Hà Nội, cốm không chỉ là món ăn mà còn là một phần của văn hóa, của ký ức. Hình ảnh những gánh hàng cốm rong ruổi trên phố phường mỗi sớm thu đã trở thành biểu tượng của Hà Nội. Cốm xuất hiện trong thơ ca, nhạc họa, và trong lòng mỗi người con xa xứ như một nỗi nhớ khôn nguôi về quê hương.
Nhà văn Thạch Lam từng viết: “Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ.”
Thưởng thức cốm non Làng Vòng và bánh cốm tươi mỗi ngày tại Nguyễn Ninh – ISO 22000:2018.
